فروشگاه کتاب هشت 8
0 کتاب هامون نمایش سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

روز جهانی زبان مادری

روز جهانی زبان مادری به تاریخ ۲۱ فوریه، از روزهای مهمی محسوب می شود که سازمان جهانی یونسکو در سالنامه خود به آن پرداخته است. در سال های نه چندان دور که خبری از شماره شناسنامه نبود و انسان ها با کد ملی پلاک گذاری نمی شدند، قوم و قبیله هر شخص با زبان مادری و فرهنگ و پوشش محلی او شناخته می شد. زبان و فرهنگ می توانست اصل و نسب و قوم و قبیله هر شخص را بیان کند. مرز های جغرافیایی چقدر مضحک به نظر می رسند. چه کسی می داند در تمام تاریخ چند هزار انسان برای جابجا شدن خطوط مرزی خاک ها کشته شده اند؟! در حالیکه که این زبان مادری مردم هر سرزمین است که نشان از هم میهن بودن دارد. پیوند های زبانی مرزهای پیوند های خونی را هم پشت سر گذاشته چه بسا برادر های هم زبانی که هم خون نبوده اند و چه بسیار مرزبانان که نتوانسته اند بین برادرهای همزبان فاصله بیاندازند.

روز جهانی زبان مادری در سال ۲۰۲۱

با توجه به اهمیت آموزش زبان مادری، موضوع روز بین المللی زبان مادری امسال ( ۲۰۲۱ ) “پرورش چند زبانه برای ورود به آموزش و جامعه”  انتخاب شده تا به همه جوامع نشان دهد که زبان های مادری می تواند به دلیل شامل شدن همه مردم سبب پیشرفت اهداف توسعه پایدار شود.
در دسته بندی یونسکو یادگیری زبان در سه سطح دارای اهمیت است. زبان اول یا زبان مادری، زبان ملی یا زبان رسمی کشور و زبان بین المللی. در حقیقت زبان مادری روح و شاکله شخصیت و جهان بینی ما را تشکیل می دهد. زبان رسمی یک کشور هرگز نباید در مقام مقایسه با زبان مادری یک قوم و یا یک ملت قرار بگیرد. برخی والدین مخصوصا بعد از نقل مکان به دلیل ترس از اینکه فرزندشان در آینده ممکن است به خاطر لهجه و یا گویش زبان مادریش سرزنش شود تلاشی در جهت حفظ و انتقال این میراث اجدادی نمی کنند.
فعالین حوزه شعر، آواز، داستان، فیلم، نمایشنامه، موسیقی و… هر یک به نحوی ابزاری در جهت حفظ زبان مادری می توانند به کار گرفته شوند. اما آنچه بر همگان محرز است تاثیر پذیری مستقیم کودک در سنین آغازین زندگی از زبان مادر و مادر بزرگان خود است. در حقیقت مادران باید به زبان خود ببالند و بر ترویج آن اهتمام بورزند.

یک جمله بسیار معروفی از آلفونس دوده نویسنده فرانسوی  وجود دارد که می‌گوید: هر ملتی که زبان مادری خود را فراموش کند، مانند فردی زندانی است که کلید زندانش گم شده باشد.

اهمیت زبان مادری از منظر متون دینی

در سوره روم آیه ۲۲ آمده است:

وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوانِكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْعالِمِينَ «۲۲»

و از نشانه‌هاى الهى، آفرينش آسمان‌ها و زمين، و تفاوت زبان‌ها و رنگ‌هاى شماست؛ همانا در اين امر براى دانشمندان نشانه‌هايى قطعى است.
که تفاوت زبان اقوام را در مقام مقایسه با خلقت زمین و آسمان در نظر گرفته است.
شاید به صورت ضمنی می توان این برداشت را کرد که وجود زبان ها ی مختلف از نشانه های بزرگ اهلی است و یا  اهمیت و توجه به یک زبان نباید باعث بی توجهی و صدمه به زبان دیگری شودبه صورتیکه که یک زبان در میان تمام انسانها مشترک شود.

تاریخچه نام گذاری روز جهانی زبان مادری

در سال ۱۹۵۲ دانشجویان دانشگاه‌های مختلف شهر داکا پایتخت امروزی کشور بنگلادش که در آن زمان پاکستان شرقی نامیده می‌شد و هنوز مستقل نشده بود، از جمله دانشجویان دانشگاه داکا و دانشکده پزشکی آن در جهت تلاش برای ملی کردن زبان بنگالی به عنوان دومین زبان پاکستان (در کنار زبان اردو) تظاهرات مسالمت آمیزی در این شهر براه انداختند. به دنبال این حرکت دانشجویان، پلیس به آنها تیراندازی کرده عده‌ای از آنها را کشت. بعد از استقلال بنگلادش از پاکستان و به درخواست این کشور، برای اولین بار سازمان یونسکو در ۱۷ نوامبر سال ۱۹۹۹ روز ۲۱ فوریه (برابر با دوم و گاهی سوم اسفند) را روز جهانی زبان مادری نامید و از سال ۲۰۰۰ این روز در بیشتر کشورها گرامی داشته می‌شود و برنامه‌هایی در ارتباط با این روز برگزار می‌گردد.

بزرگداشت روزجهانی زبان مادری در ایران

در ایران نیز برای اولین بار به مناسبت روز جهانی زبان مادری دوم اسفند ماه سال ۸۲ برابر با ۲۱ فوریه سال ۲۰۰۴ میلادی مراسمی در دانشگاه علم و صنعت، توسط دانشجویان تُرک دانشگاه‌های تهران برگزار شد.

آخرین وضعیت زبان و گویش ها در ایران

در ایران افزون بر زبان فارسی در مجموع حدود ۶٩ زبان و گویش رواج دارد و بزرگ‌ترین گروه‌های زبانی ایران را فارسی، آذربایجانی، کُردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، تالشی، لری، عربی، بلوچی، لکی و تاتی تشکیل می‌دهند.

کتاب اطلس زبان های در معرض خطر جهان که به سردبیری کریستوفر موزلی و به قلم تعدادی از کارشناسان زبانشناسی در مناطق مختلف جغرافیایی جهان نوشته شده و توسط « سازمان یونسکو » منتشر گردیده ، مطالبی را در خصوص زبانهای درمعرض خطر یا انقراض در جهان به رشته تحریر درآورده است. یونسکو برای نخستین بار در سال ۱۹۹۶ اطلس زبان های در معرض خطر را منتشر نمود و بدین وسیله در رابطه با انقراض زبانها در جهان هشدار داد. این هشدار ، اکنون توسط تصمیم گیران ، سیاست گذاران و همچنین جوامع زبانی و دانشمندان ، رسانه ها و جامعه مدنی در سرتاسر جهان جدی گرفته شده است. زبان در معرض خطر یا در حال انقراض ، زبانی است که توسط نسل های قبلی به نسل جدید منتقل نمیشود. اینگونه زبان ها حتی در بین افرادی که به آن زبان صحبت میکنند فاقد هرگونه اعتبار بوده و در بسیاری از موارد به صورت مکتوب نیستند و فقط جنبه شفاهی دارند.

در این کتاب، مناطق جهان از لحاظ زبان‌های در معرض انقراض، به شش منطقه افریقای زیرصحرا، افریقای شمالی و خاورمیانه، اروپا و قفقاز، آسیای غربی و مرکزی، آسیای شمال شرقی، هند و هیمالیا تقسیم شده است.

مطالب مربوط به زبان‌های زیرمجموعه ایران در بخش آسیای غربی و مرکزی با دو عنوان زبان‌های شرقی ایرانی و زبان‌های غربی ایرانی مورد بررسی قرار گرفته‌ است. نسخه اینترنتی اطلس زبان‌های در معرض خطر در نشانی: www.unesco.org/culture/en/endangeredlanguages

در دسترس است.

طبق اعلام اطلس زبان های جهان بیش از ۲۰ زبان در ایران در معرض نابودی و انقراض کامل هستند. یونسکو نیز ۲۴ یا ۲۵ زبان را در خطر نابودی در ایران اعلام کرده است.آماری كه در منابع از جمله اطلس زبان‌های درخطر سازمان یونسكو از شمار و نام زبان‌های درخطر ایران ارائه شده متأسفانه دقیق نیست. به عنوان مثال در این اطلس تعداد زبان‌های در خطر ایران، ۲۵ زبان برآورد شده است اما این فهرست از دید متخصصان فهرست قابل قبولی نیست. براساس اطلاعاتی كه در منابع آمده است تعداد زبان‌های زنده ایران ۷۶ زبان است. در بین این ۷۶ زبان چیزی حدود نیمی از این زبان‌ها با درجه‌های مختلف در خطر هستند.

۲ زبان منقرض شده اند : لشان ددان ( آرامی ) و هولالولا

۳ زبان در شرایط بحرانی هستند : سنایا ( آرامی ۶۰ تن ) ، مانداییک ( آرامی ۳۰۰ تن ) ، کوروشی ( ایرانی ۲۰۰ تن )

۲ زبان بشدت در خطر نابودی قرار دارند : نطنزی ( ایرانی ۷۰۰۰ تن ) ، نایینی ( ایرانی ۷۰۰۰ تن )

۱۴ زبان در معرض خطرند : تاتی ( ایرانی ، جمعیت نامشخص ) ، آرامی ( ۲۴۰۰۰ تن ) ، هورامی ( ایرانی ۲۳۰۰۰ تن ) ، جیدی ( ایرانی ۳۰۰۰۰ تن ) ، وفسی ( ایرانی ۱۸۰۰۰ تن ) ، آشتیانی ( ایرانی ۲۱۰۰۰ تن ) ، سمنانی ( ایرانی ۲۱۰۰۰ تن ) ، خوانساری ( ایرانی ۲۱۰۰۰ تن ) ، گزی ( ایرانی ۷۰۰۰ تن ) ، دری زرتشتی ( ایرانی ۱۵۰۰۰ تن ) ، سوی ( ایرانی ۷۰۰۰ تن ) ، بشاگردی ( ایرانی ۷۰۰۰ تن ) ، اچمی ( ایرانی ۲۰۰۰۰۰ تن ) ، سیوندی ( ایرانی ۷۰۰۰ تن )

۳ زبان در وضعیت آسیب پذیرند : تالشی ( ایرانی ۱۰۰۰۰۰۰ تن ) ، خلجی ( ترکی ۴۲۱۰۰ تن ) ، ترکی خراسانی ( ۲۰۰۰۰۰ تن )

گویش‌های هرزنی و گرینگانی در استان اردبیل، تالشی در استان گیلان، وفسی و آشتیانی در استان مرکزی و تاکستانی در استان قزوین که همگی از گویش‌های زبان تاتی به‌شمار می‌روند، در خطر هستند.
همچنین گویشوران لاهیجی، بالاخانی، سوراخانی و… که گویش‌های تاتی جمهوری آذربایجان محسوب می‌شوند نیز با چنان سرعتی در حال کاهشند که از دیدگاه زبانشناسی جزو زبان‌های «در حال انقراض» شمرده می‌شوند. شماری از گویش‌های استان سمنان نیز در معرض نابودی است. همچنین لُری‌ِ «کُمزاری» (Komzari) که یک گویش ایرانی است و گویشوران آن در آنسوی تنگه هرمز و در کشور عمان هستند نیز جزو زبان‌های در خطر است. راهجردی، دزیدی، نطنزی، گزی، خونسازی، نائینی، دری زرتشتی، سنها (Sonha)، سیوندی، کرشی (Koroshi)، اچمی و گویشهای آن از جمله بشکردی و کمزاری از دیگر زبان‌های ایرانی در خطر هستند.

0